ImageTematyka sportowa coraz częściej budzi zainteresowanie ośrodków naukowych.
W gorącym czasie przed EURO 2012 organizowane są konferencje dotyczące społecznego wymiaru sportu i kibicowania. Czy te dziedziny przestaną być domeną wyłącznie publicystów i dziennikarzy?

Otwierając dział sportowy w gazecie lub przeglądając portale sportowe, śledzimy przede wszystkim dokonania sportowców. Wyniki ostatnich meczów, sukcesy oraz porażki zawodników to stałe tematy większości artykułów. Prócz ujęcia publicystycznego, sport jest także przedmiotem zainteresowania sfery biznesowej oraz marketingu. Ale jako dziedzina dotycząca życia zbiorowego i bliska wielu milionom ludzi, wzbudził zainteresowanie również kręgów naukowych, głównie socjologów i antropologów.
Socjologia sportu to w Polsce dziedzina dość młoda, by nie powiedzieć raczkująca. W ośrodkach uniwersyteckich nie odgrywa wielkiego znaczenia, a w niektórych wręcz nie istnieje. Większe zainteresowanie problematyką sportu przejawiają Akademie Wychowania Fizycznego, jednak w tym wypadku większą wagę przykłada się do działalności sportowej i zjawisk dotyczących szeroko pojętej kultury fizycznej. Czymś zgoła innym jest zainteresowanie społecznym wymiarem uczestnictwa w widowisku sportowym. Jest to problematyka dość nowatorska, a dorobek naukowy w tym zakresie jest niestety ubogi.

Nowe trendy

Czytelnik zainteresowany tematyką sportową zetknie się z dużo większą liczbą ujęć publicystycznych lub pseudo-naukowych niż z rzeczowymi badaniami empirycznymi lub chociażby teoretycznymi opracowaniami. Większość artykułów dotyczących widowisk sportowych i kibiców ukazała się w dziennikach i tygodnikach ogólnopolskich, gdyż tematyka kibicowska była traktowana głównie jako pole zainteresowań dziennikarskich. Z kolei literatura anglojęzyczna jest dość bogata i obszerna, a ponadto wydawanych jest wiele naukowych periodyków o tematyce futbolowej i sportowej („Soccer & Society”, „Sociology of Sport Journal”, ”International Review for the Sociology of Sport”, „Journal of Sport & Social Issues”).

ImageMimo powyżej zarysowanych problemów sport, jako przedmiot badań, spotyka się z coraz częstszym zainteresowaniem badaczy i naukowców. Jest traktowany jako jeden z fenomenów współczesnej kultury masowej. Spotkanie piłkarskie, mecz siatkarski lub zawody żużlowe wypełniają czas wolny licznym masom ludzi..
Ale gdzie w takim razie miejsce na socjologię i namysł akademicki? Badacze wychodzą z założenia, że widowisko sportowe jest szczególnym przejawem życia zbiorowego. Wiąże się to niejako z zawieszeniem codzienności, porzuceniem przyziemnych obowiązków i dążeniem do wytworzenia więzi między widzami a bohaterami oglądanego widowiska. Ponadto świadomość, że inni ludzie nas otaczają i przeżywają podobne emocje, sprawia, że intensywność przeżywania własnych emocji wzrasta. Stąd konkluzja, iż widz, oglądający mecz lub inne zawody sportowe na ekranie telewizora zamiast na trybunach, nigdy nie dozna tak intensywnych przeżyć.

W stronę integracji

ImageNa gruncie socjologii sportu twierdzi się również, że sport pełni bardzo ważną funkcję społecznej integracji. Łączy jednostki z różnych grup, odmiennych środowisk i warstw społecznych w jeden kolektyw. Tworzy przy tym świadomość przynależności do pewnej wspólnoty i otwiera możliwość identyfikacji z nią. Co charakterystyczne, owa przynależność zakłada równość wszystkich członków. Zmniejsza to społeczny dystans między poszczególnymi osobami i stwarza pole do krótko– lub długotrwałej więzi emocjonalnej. Na trybunach niemal wszyscy i wobec wszystkich występują w jednej roli widza sportowego.
Przywołując przykład stadionu piłkarskiego, można bez trudu zauważyć, że spotyka się tam cały przekrój społeczny i ludzie z różnych kręgów: dziennikarze, politycy, aktorzy, ale również przedstawiciele marginesu społecznego oraz gangów. Kobiety, dzieci, osoby starsze i młodsze – wszyscy połączeni są wspólną ideą dopingowania swoich ulubieńców i zsolidaryzowania się z pozostałymi członkami widowiska sportowego. Stosunki interpersonalne stają się bardziej bezpośrednie i poufałe.

Nie tylko agresja


Wszystkie powyżej opisane zjawiska związane ze społeczną istotą kibicowania i tematyką socjologii sportu bywają często marginalizowane lub traktowane z obojętnością. Niektórych badaczy akademickich nadal dużo bardziej zajmuje problematyka agresji stadionowej, chuligańskich wybryków lub temat walki kibiców z politykami. W tym miejscu można przywołać książkę Jerzego Dudały, Fani-chuligani. Rzecz o polskich kibolach (Warszawa 2001), Radosława Kowalskiego, Potomkowie Hooligana. Szalikowcy. Społeczno-kulturowe źródła agresji widowni sportowych (Toruń 2000) oraz Przemysława Piotrowskiego Szalikowcy: o zachowaniach dewiacyjnych kibiców sportowych (Toruń 1999).
Socjologia sportu pozwala spojrzeć na wszystkich uczestników widowiska sportowego jako na ważną część społeczeństwa, która stanowi fascynujący przedmiot badań i może dużo powiedzieć o naszej potrzebie bycia członkiem jakichś społecznych grup. Tylko wśród widzów na trybunach spotkamy tak wiele różnic oraz podobieństw za jednym razem i tylko widowisko sportowe jest w stanie zjednoczyć w dopingu tak odmiennych ludzi.

Marta Pikora
Instytut Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego
MarketingSportowy.pl (kwiecień 2012)